Bệnh viêm phúc mạc cấp

Bệnh viêm phúc mạc cấp là căn bệnh rất nguy hiểm, nếu không được cấp cứu xử lý kịp thời thì có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề.

Phúc mạc là một màng trơn láng bọc lót mặt trong của thành bụng, có chức năng che phủ một phần các tạng bên trong xoang bụng. Tùy thuộc vào vị trí và chức năng, phúc mạc được chia thành các bộ phận gồm: phúc mạc thành, phủ lót mặt trong thành bụng trước, bên, sau, mặt dưới cơ hoành và đáy tiểu khung, có thể bóc tách dễ dàng khỏi thành bụng; phúc mạc tạng, bao bọc suốt dọc ống tiêu hóa dưới cơ hoành (trừ đoạn cuối của trực tràng), bao bọc gan, túi mật, lách, tụy, bàng quang, tử cung và phần phụ.

Xoang phúc mạc là một khoang ảo, chứa khoảng 75 – 100ml dịch màu vàng trong có nhiều protein để đảm bảo độ trơn láng của phúc mạc. Ở nam giới, xoang phúc mạc hoàn toàn kín còn ở nữ giới, xoang phúc mạc được thông với bên ngoài bằng các lỗ của loa vòi trứng.

benh-viem-phuc-mac-cap-1

Nguyên nhân gây viêm phúc mạc cấp

Viêm phúc mạc cấp có thể do các bệnh nhiễm trùng ở phúc mạc gây ra như: lao phúc mạc, viêm phúc mạc do phế cầu hoặc lậu cầu. Bên cạnh đó, viêm phúc mạc còn do thủng túi mật, mật thấm vào phúc mạc gây viêm (viêm phúc mạc mật), thủng ruột, tắc ruột, thủng dạ dày, viêm ruột thừa vỡ, chấn thương thủng bụng (do tai nạn lao động, tai nạn giao thông…). Ngoài ra, bệnh viêm phúc mạc còn do bị viêm phần phụ hoặc áp xe ống dẫn trứng, vòi trứng hoặc bị vỡ tử cung, thường xảy ra trong thời kỳ chuyển dạ do không có sự cân xứng giữa khung chậu của người mẹ và kích thước đầu thai nhi hoặc thủng tử cung do nạo phá thai cũng là những nguyên nhân thường thấy của viêm phúc mạc.

Căn nguyên gây viêm phúc mạc có thể xuất phát từ vi khuẩn hoặc do hóa chất. Viêm phúc mạc do vi khuẩn vì vi khuẩn xâm nhập vào xoang bụng bằng đường mạch máu hoặc do lây lan từ một ổ nhiễm trùng trong xoang bụng hoặc do bị thủng vỡ một tạng rỗng khiến dịch và các chất bẩn từ tạng đó mang theo vi khuẩn và đổ vào phúc mạc gây viêm. Các loại vi khuẩn có thể là vi khuẩn lao (do lao phúc mạc), vi khuẩn đường ruột như Klebsiella, E.coli, Proteus, trực khuẩn mủ xanh, vi khuẩn kỵ khí (C. difficil) nếu thủng các tạng rỗng (dạ dày, ruột, bàng quang…).

Triệu chứng bệnh viêm phúc mạc cấp

benh-viem-phuc-mac-cap-2

Đau bụng là triệu chứng luôn luôn có và xuất hiện sớm nhất ở bệnh viêm phúc mạc, vị trí đau sẽ tùy thuộc vào các nguyên nhân gây bệnh (thủng dạ dày, bụng đau dữ dội và bụng cứng như gỗ, vỡ ruột thừa, đau chủ yếu hố chậu phải và thượng vị…), kèm theo triệu chứng buồn nôn và nôn.

Khi phúc mạc đã bị nhiễm trùng sẽ dẫn tới sốt cao hoặc rất cao (39 – 40oC). Người bệnh trở nên mệt mỏi, hốc hác, bơ phờ, da xanh tái, nhớp nháp mồ hôi, chân tay lạnh. Trường hợp nặng hơn có thể ngủ li bì, bán mê hoặc hôn mê, mạch đập nhanh, huyết áp tụt do mất nước, do ử đọng nước trong lòng ruột và ổ bụng, gây nên nhiễm độc độc tố vi khuẩn.

Lúc này, cần thực hiện các xét nghiệm như công thức máu (số lượng bạch cầu và tỉ lệ đa nhân trung tính tăng cao), tốc độ máu lắng, urê máu (tăng cao), xét nghiệm nước tiểu, siêu âm ổ bụng, chụp X-quang ổ bụng…

Hậu quả của viêm phúc mạc nếu không được phát hiện sớm và xử lý kịp thời thì có thể tử vong. Nếu qua khỏi, được điều trị tích cực, về sau có thể gây dính ruột, tắc ruột rất phức tạp. Vì vậy, sau khi khỏi bệnh, ra viện, người bệnh luôn phải chú ý nếu có các dấu hiệu như đau bụng, bí trung, đại tiện, buồn nôn, nôn… cần khẩn trương đến bệnh viện ngay.

Nguyên tắc điều trị viêm phúc mạc cấp

benh-viem-phuc-mac-cap-3

Nguyên tắc điều trị là cần phải điều trị ngoại khoa kết hợp với hồi sức ngoại khoa tích cực. Bởi vậy, cần thực hiện phẫu thuật càng sớm càng tốt để điều trị nguyên nhân (khâu lỗ thủng dạ dày,nếu do vỡ ruột thừa phải cắt bỏ…), lau sạch ổ bụng, dẫn lưu… Bên cạnh đó, bệnh nhân cần được hồi sức ngoại khoa thật khẩn trương, đúng, tốt (truyền dịch, điện giải để bù nước, điện giải), điều chỉnh thăng bằng của kiềm toan, sử dụng kháng sinh liều cao bằng đường tĩnh mạch…